Toespraak van de heer J. Nijhuis tijdens Nieuwjaarsbijeenkomst, Schiphol-Oost, 5-1-2009
Ladies and gentlemen,
Welcome to Hangar 3 at Schiphol-East. I would like to start by wishing you all a very happy and prosperous 2009, in both your business and personal lives.This is the first time I have the opportunity to address you at this New Year’s gathering as president of Schiphol Group. I have already met some of you during the three months that I have now been working at Amsterdam Airport Schiphol. Today and over the coming weeks, I hope to get to know the many others that I have not met yet. I am very much looking forward to it. lease permit me to present the rest of my speech in Dutch. If you are not Dutch-speaking, you will have received an English translation at the reception.
Dames en heren, traditiegetrouw blikken wij tijdens deze nieuwjaarsbijeenkomst kort terug op het afgelopen jaar en kijken we vooruit naar het net begonnen jaar. Aan die traditie wil ik vasthouden. Maar voordat ik dat doe, wil ik nog even terugkomen op de uitzendingen van Alberto Stegeman over de veiligheid van Schiphol-Oost. Het stoort mij dat deze uitzendingen de suggestie wekken dat de vliegveiligheid van passagiers en medewerkers in gevaar is of is geweest; dat wij niet ‘in control’ zouden zijn. Dat is absoluut niet het geval. Op Oost geldt een ander regime van beveiliging dan op Schiphol-Centrum, waar vliegtuigen aankomen en vertrekken en passagiers in- en uitstappen. Schiphol-Oost is een bedrijventerrein. Vliegtuigen zijn daar in onderhoud; niet in bedrijf. Als een vliegtuig in bedrijf wordt genomen, wordt het op basis van EU-voorschriften door de airline uitvoerig geïnspecteerd. De vliegveiligheid is dus niet in het geding. Niettemin hebben we een aantal maatregelen aangescherpt. Verbetering van de veiligheid is een continu proces dat altijd beter kan en nooit af is. Daarom hebben we aan de bedrijven op Oost voorgesteld, het cameratoezicht in en rond de hangars uit te breiden. En om betere bedrijvenpassen in te voeren en hangars af te sluiten als er niet gewerkt wordt. Daarnaast blijft veiligheid mensenwerk en is 100% veiligheid nooit te garanderen. Daarom vragen wij u en uw medewerkers voortdurend alert te zijn, de veiligheidsvoorschriften strikt na te leven en misstanden via de geëigende kanalen te melden.
Terug naar de beloofde terug- en vooruitblik. Als ik terugkijk op het afgelopen jaar, stel ik vast dat 2008 voor de ontwikkeling van het verkeer en vervoer op Schiphol een tegenvallend jaar is geweest. Het eerste halfjaar was er nog sprake van een lichte groei van het aantal passagiers en van de hoeveelheid vracht. Maar in het tweede halfjaar is die groei helemaal verloren gegaan. Schiphol heeft het jaar volgens voorlopige cijfers afgesloten met 0,8% minder passagiers dan het jaar ervoor, nl. 47,4 miljoen. Het vrachtvervoer is met 1,4 procent afgenomen tot 1.588.000 ton en het aantal vliegtuigbewegingen in het handelsverkeer met 1,8%, tot 428.350. Hiervoor waren twee belangrijke oorzaken. In de eerste plaats de wereldwijde financiële crisis. Die heeft zich vanaf medio vorig jaar in steeds heviger mate in alle bedrijfssectoren, en dus ook in de luchtvaart, doen voelen; eerst in de Verenigde Staten en daarna in Europa. Daarnaast was de invoering van de vliegbelasting op 1 juli jl. een oorzaak voor het verdampen van de groei in het eerste halfjaar van 2008. Ook al lijkt het irrationeel dat mensen voor een paar tientjes de grens overgaan, toch heeft die vliegbelasting ervoor gezorgd dat veel Nederlanders in 2008 op reis zijn gegaan vanaf luchthavens in Duitsland en België. Daar wordt geen vliegbelasting geheven. Het zorgde er ook voor dat de low cost maatschappijen vorig jaar een kwart minder vluchten hebben uitgevoerd dan in 2007. De jaren ervoor waren zij een belangrijke aanjager van de groei van Schiphol. Door de vliegbelasting en de wereldwijde financiële crisis is de vraag naar luchtvervoer in de tweede helft van 2008 flink ingezakt. Dat heeft ook effect gehad op onze consumentenactiviteiten. Die zijn in feite dubbel geraakt: door de daling in het aantal passagiers en door een daling van hun bestedingen.
Positief is dat we onze positie als vijfde passagiers- en derde vrachtluchthaven van Europa hebben kunnen handhaven. Ook ons marktaandeel in Europa is vrijwel gelijk gebleven. Dat komt omdat onze belangrijkste carrier, Air France-KLM, ’t het afgelopen jaar in vergelijking met veel andere maatschappijen goed heeft gedaan. Het aantal transferreizigers is niet gedaald maar licht gestegen. En ook het aantal intercontinentale bestemmingen is op peil gebleven.
De grote vraag is natuurlijk hoe het komende jaar zal verlopen. Niemand weet hoe lang en diep de recessie zal zijn waarin we terecht zijn gekomen. Daarom is het erg moeilijk om voorspellingen te doen over de ontwikkeling van het verkeer en vervoer in het komende jaar. Zeker is wel, dat ook in 2009 het aantal passagiers, het vrachtvolume en het aantal vliegtuigbewegingen op Schiphol zullen dalen. In augustus dachten we nog dat het aantal passagiers in 2009 met 1% zou dalen. Maar het effect van de wereldwijde financiële crisis is de laatste maanden van 2008 steeds sterker geworden. Daarom rekenen we nu op een afname van het aantal passagiers en van het aantal vliegtuigbewegingen in 2009 met 6% en van het vrachtvervoer met 10%. Maar het aantal passagiers zou dit jaar net zo goed ook met 8 tot 10% kunnen dalen! Dat is ongekend. Het noodzaakt ons als bedrijf om nog meer op onze kosten en uitgaven te letten. We zijn bezig om onze strategie als bedrijf te herijken. Over een maand denken we daarover meer duidelijkheid te kunnen geven. Belangrijk is het behoud van onze maatschappelijke functie en van een efficiënte operatie. Daarbinnen moeten we een antwoord vinden op de opkomende concurrentie van andere luchthavens en de noden van de airlines. We zullen in ieder geval ons budget en de geplande investeringen voor 2009 bijstellen. Een paar maanden geleden gingen we nog uit van ca. 470 miljoen euro aan investeringen in 2009. Maar daarvan hebben we een aantal projecten tot een totaalbedrag van 180 miljoen tot in ieder geval 1 april uitgesteld.
Natuurlijk zijn er investeringen die door moeten gaan. Omdat die programma’s al volop lopen; omdat we aan toenemende regelgeving moeten voldoen of omdat ook deze crisis een keer zal overgaan en je dan klaar moet zijn om de hernieuwde groei op te kunnen vangen. Maar met de andere wachten we voorlopig even. Deze zijn uitgesteld. Voor alle duidelijkheid voeg ik daar direct aan toe: niet afgelast! Dat uitstel is ook nodig, omdat het momenteel moeilijk is om onze investeringen te financieren. Eind vorig jaar hebben we met veel moeite 700 miljoen euro en daarna nog eens 100 miljoen aangetrokken. Dat was om onder meer de eerste tranche van 500 miljoen euro van het beloofde superdividend aan onze aandeelhouders en het belang van 8% in Aéroports de Paris te kunnen betalen. Maar opnieuw zulke grote bedragen aantrekken, wordt lastig.
Waar we vanuit onze maatschappelijke verantwoordelijkheid uiteraard mee doorgaan, is investeren in corporate responsibility, verantwoord ondernemen. Want als deze crisis voorbij is, zullen de wereld en de luchtvaart nog steeds te maken hebben met een klimaatcrisis en met de effecten van een toenemende schaarste aan fossiele brandstoffen. Daar moeten we ons op voorbereiden, misschien juist wel in deze periode waarin het iets minder gaat met de groei. Dat zal misschien lastig lijken, maar is geen excuus om het niet te doen. Sterker nog: verantwoord ondernemen is een integraal onderdeel van de strategie voor de toekomst van Schiphol Group. Het gaat verder dan milieu en geluid. Het gaat ook om veiligheid, hoe je omgaat met je buren, personeel en partners. En het is geen luxe die bij een moeilijke budgetronde kan worden geschrapt.
We hadden voor Schiphol al een Klimaatplan. Als vervolg daarop hebben we vorig jaar de Blauwdruk Energie en de Visie Duurzame Mobiliteit opgesteld. Daarin is meer concreet aangegeven, hoe we onze milieudoelstellingen willen realiseren. In 2012 willen we voor wat onze eigen activiteiten betreft CO2-neutraal zijn en in 2020 willen we minimaal 20% van de eigen energiebehoefte op een duurzame wijze op deze locatie opwekken. Liefst nog meer. Daarnaast willen we ook de emissies van NOx verminderen en de bereikbaarheid van de luchthaven verbeteren.
Vanaf deze plaats wil ik al degenen, binnen en buiten ons bedrijf, bedanken die hebben meegewerkt aan de totstandkoming van het advies van de Alderstafel. Het advies over een beheerste, selectieve groei van Schiphol tot 580.000 vliegtuigbewegingen in 2020, waarvan 70.000 via regionale luchthavens. In het bijzonder wil ik mijn voorganger Gerlach Cerfontaine en Hans Alders bedanken. Wat zij bereikt hebben, is een mijlpaal. Het legt de basis voor groei en een duurzame relatie met onze omgeving in de nabije toekomst.
Wij hopen dat het goede werk dat de deelnemers aan de Alderstafel hebben verricht, zijn weerslag zal krijgen in de Luchtvaartnota die het kabinet dit voorjaar wil uitbrengen. De overheid moet de voorwaarden scheppen om op Eindhoven en Lelystad 70.000 niet-mainportgebonden vluchten af te handelen. Op Schiphol blijft dan ruimte voor groei van het mainportgebonden verkeer. Daarbij moeten wij er als bedrijf voor zorgen dat er op Lelystad en Eindhoven een aantrekkelijk, kostenconcurrerend product wordt neergezet. In gedwongen uitplaatsing geloven wij namelijk niet; de markt laat zich niet uitplaatsen. Wij geloven ook niet in het spreiden over teveel locaties. Om van beide luchthavens een succesvol alternatief te maken, moet er voldoende volume zijn. Voor maar 10.000 vluchten loont ’t niet en gaan de in het Aldersadvies gemaakte sommen niet kloppen.
Verder hopen wij dat de overheid zal zorgen voor betere concurrentievoorwaarden voor de luchtvaart in Nederland. In de Luchtvaartnota moet aandacht zijn voor het economische belang van Schiphol op nationaal en regionaal niveau en voor het vestigingsklimaat. De aanwezigheid van Schiphol met zijn ca. 260 directe internationale bestemmingen is immers een van de belangrijkste redenen voor internationale bedrijven om zich in deze regio te vestigen. In dit verband is het hoopgevend dat staatssecretaris Heemskerk onlangs opdracht heeft gegeven om een plan te maken om vijftig internationale bedrijven naar Nederland te krijgen. Hoopgevend is ook dat minister-president Balkenende in oktober heeft gezegd, dat het kabinet wil voorkomen dat in 2012 een stapeling van kosten ontstaat die Schiphol in een negatieve concurrentiepositie brengt. Dat is het jaar waarin de luchtvaart in Europa mee moet gaan doen aan het Emissiehandelssysteem. We moeten oppassen dat de overheid geen hoog hek om Nederland neerzet – laat dat maar over aan Alberto Stegeman. Nederland is geen eiland. Dat heeft de invoering van de vliegbelasting wel geleerd, hoewel ik niet de illusie heb dat deze ordinaire belasting op korte termijn zal verdwijnen.
Dames en heren, wij willen niet alleen maar dingen van de overheid vragen. Wij willen in de komende tijd ook nadrukkelijk bekijken, wat wij als bedrijf kunnen doen om onze concurrentiepositie te verbeteren. Een van die dingen is de nauwe samenwerking die wij zijn aangegaan met Aéroports de Paris. Daarvan verwachten wij belangrijke voordelen voor alle kernactiviteiten van ons bedrijf. Vooral een sterkere positie ten opzichte van concurrerende luchthavens in Europa en het Midden Oosten. Wij zullen onze aandacht en energie volledig nodig hebben om deze samenwerking verder inhoud te geven en onze concurrentiepositie veilig te stellen. Wij krijgen vele onderscheidingen als luchthaven. Daar zijn we trots op. We willen ze ook in de toekomst blijven ontvangen. En wij willen als sterke luchthaven uit de wereldwijde, economische crisis komen. Dat allemaal betekent dat wij geen tijd en energie meer zullen steken in privatiseringsplannen of onzinnige plannen voor een luchthaven in zee. Dat leidt alleen maar af van het hoofddoel: Schiphol maken tot een duurzame luchthaven die klaar is om de steeds heviger wordende strijd tussen economische regio’s op mondiale schaal aan te kunnen gaan.
Dames en heren, ik ben in een uitermate spannende periode voor de luchtvaart als presidentdirecteur van Schiphol Group begonnen. Ik heb er ontzettend veel zin in. De afgelopen drie maanden heb ik met veel mensen in mijn eigen bedrijf kennis gemaakt. Ik ben onder de indruk van hun professionaliteit en innovatiekracht. Ik heb ook met veel mensen in de sector en de bestuurlijke omgeving kennis gemaakt. Daar heb een ontzettend goed gevoel aan overgehouden. Een gevoel van: we laten ons er niet onder krijgen. We zijn trots op Schiphol. En: Schiphol maken we samen. Alle belangrijke processen op Schiphol vinden plaats in nauw overleg en partnership met de betrokken bedrijven – airlines, afhandelaren, overheidspartijen en concessionarissen. Natuurlijk zijn onze belangen wel eens tegenstrijdig en zullen we in de ogen van de airlines altijd te duur zijn. Maar samen kunnen we trots zijn op deze prachtige luchthaven. Laten we dat vooral uitstralen.
Van mijn kant zal ik daar zeker mijn best voor doen en ben ik er trots op dat ik aan dit mooie bedrijf de komende jaren leiding mag geven.
Dames en heren, voordat ik afsluit, wil ik u nog wijzen op een presentje dat bij de uitgang voor u klaar ligt. Het heeft te maken met de viering van de vierhonderd jaar oude band tussen Amsterdam en New York dit jaar. Als mede-sponsor van deze Hudson 400-viering heeft Schiphol aan Geert Mak en de Amerikaanse Geert Mak, Russell Shorto, gevraagd om op te schrijven wat Amsterdam en New York zo uniek maakt. Dat is gebundeld in een boekje dat wij u willen meegeven. Om alvast uw kennis over 400 jaar Amsterdam-Nieuw Amsterdam te updaten.
Mag ik u nu vragen om met mij het glas te heffen op 2009. Het wordt een moeilijk jaar. Maar ik hoop dat het ondanks alle negatieve vooruitzichten voor u en voor ons toch een voorspoedig jaar mag zijn.
Proost.
